Hakkında

Hayvan refahı hayvanın yaşam kalitesini yansıtan bir tanımlamadır.

Hayvan refahı denince hayvanların doğal yaşamlarında 100 binlerce yıldır yaşadığı koşullar ve yaşam tarzı akla gelmeli. hayvan konforu ise hayvan refahının bir parçasıdır.

Geniş anlamda hayvan refahı şöyle tanımlanabilir: “Çiftlik, pet, sosyallik, egzotik, laboratuvar ve vahşi hayvanların bakımı, beslenmesi, barındırılması, yetiştirilmesi, nakliyesi, kesimi, tedavisi ya da bilimsel araştırmalarda kullanımı sırasında ağrı, acı ve ıstıraptan uzak sağlık, mutluluk ve iyilik hallerinin sağlanmasıdır.”

Hayvanların “açlık ve susuzluktan; fiziksel ve ısı sıkıntısından; acı, yaralanma ve hastalıktan; normal davranışlarını ortaya koymada; korku ve endişeden özgür olmaları (beş 5  özgürlüğü)” refah için kabul edilebilir standartları ortaya koymakta olup ideal şartlardaki hayvanların durumlarını ifade etmektedir.

Hayvan refahı için tek-tek açıklanması gereken, her biri ayrı derinlikte ve genişlikte olan konular ve öncelik sırası.

  1. Temiz hava
  2. Temiz ve Taze su
  3. Beslenme
    1. Kaba yem
    2. Kesif yem
  4. Doğru çevre koşuları
    1. İklim
    2. Barınak
      1. Bina ve ahırlar
        1. Zemin
        2. Dinlenme alanı
        3. Teçhizat ve ekipman
        4. Aydınlatma
  5. Veterinerlik hizmetleri.
    1. Koruyucu hekimlik
    2. Tedavi ve bakım
  6. Hayvan nakli ve kesim.

Hava dolaşımı, toz seviyeleri, ısı, göreceli hava rutubeti ve gaz konsantrasyonları hayvanlar için zararlı olmayan sınırlar içerisinde tutulmalıdır.

Hayvanlar yem ve suya kolayca erişebilmelidir. Binaların yalıtımı, ısınması ve
havalandırılması hava akımını, toz seviyesini, ısıyı, nispi nemi ve gaz konsantrasyonunu hayvanlara zarar vermeyecek sınırlar içerisinde tutacak şekilde olmalıdır.

Beslenme ile ilgili Konular
Hayvanlar organik olarak üretilmiş yem maddeleri ile beslenmelidir. Gelişmeyi hızlandırıcı amaçla antibiyotikler,koksidiyostatikler, ilaç maddeleri, büyütücüler veya büyümeyi veya üretimi geliştiren diğer maddeler hayvan beslenmesinde kullanılmamalıdır. Hayvanların doğal bağışıklıklarının kazanılması için merada otlatma yapılmalı ve yüksek kaliteli yemler kullanılmalıdır.

Kaba yemler içindeki nitratlar rumende bakterilerin yardımı ile toksik yapıdaki
nitritlere dönüşebilmekte veya enzim aktivitelerini bloke ederek, yeterli karoten
bulunsa dahi, vitamin A eksiklii semptomlarına neden olabilmektedir.
Süt sığırcılığında, yağlı karaciğer sendromu ciddi bir hastalık olup, tek bir
patojenik mikroorganizmadan kaynaklanmamaktadır. Bu sendromun etkileri
muhtelif fakat birbirleri ile ilişkili etkenlerden kaynaklanır. Çok mideli
hayvanların rasyonlarındaki kesif yemin fazlalığı rumendeki pH’yı
düşürebilmekte, rumenin hafif asit düzeyi bu sendromun meydana gelmesine
neden olabilmektedir.

Rasyonlarda selüloz miktarındaki düşüklüğün ayak problemlerini artırdığı ve
hayvanların altlıksız, beton zeminlerde tutulması halinde durumun daha da kötü
olabileceği bilinmektedir.
Hayvanların sıkışık olarak barındırılmaları ve yeterli hareket imkanlarının
olmaması durumunda hayvanlar strese girmekte ve böylelikle bağışıklık sistemi
zayıflamaktadır.

Binalar ve Barınaklar

Hayvan barınağı tasarlanırken etolojik ilkeler göz önünde bulundurulmalıdır. Doğaya uygun bir yapı malzemesinden inşa edilmeli, tasarımı hayvan türü, yetiştirme şekli ve hatta her bir hayvana göre biyolojik ve ırk ihtiyaçlarını karşılamalıdır.
Barınaklarının koşulları hayvanların hayvanların konforunu sağlamalıdır.
Barınaklarının inşası Hayvanların korunması için barınak ve altlıklar hayvanlarda yaralanmaya sebep olabilecek herhangi bir keskin köşe ya da çıkıntılar olmayacak şekilde inşa edilmeli ve tutulmalı,  kullanılan malzeme hayvanlara zarar vermemeli, temizlenmeye ve dezenfekte edilmeye elverişli olmalıdır.

Binalara çok iyi bir şekilde doğal hava ve ışık girmelidir Gün ışığı ve Aydınlatma, Binalarda barındırılan hayvanlar, bütünüyle karanlık bir ortamda ya da suni aydınlatmada yeterli bir süre kalmadan barındırılmamalıdırlar. Mevcut doğal  ışığın  hayvanın fizyolojik ve etolojik ihtiyaçlarının karşılanmasında yeteriz olması durumunda, uygun suni aydınlatma sağlanmalıdır. 

Yalnızca büyükbaş hayvanlar, iyi aydınlatılmış ve havalandırılmış sıhhi barınaklarda, düzenli dışarı çıkarılarak dolaştırılmaları kaydıyla bağlanabilirler. Bütün memeli hayvanlar, kısmen kapalı olabilecek meralara veya açık hava gezinti alanlarına veya açık alanlara erişebilmeli, iklim koşullarının ve zemin şartlarının imkan verdiği hallerde bu alanları kullanabilmelidir. Bir yıldan yaşlı boğalar, meralara, açık gezinti alanlarına ve açık alanlara erişebilmelidirler.

Hayvan barınaklarının zemini düzgün ama kaygan olmamalıdır. Toplam zemin
alanının asgari yarısı ızgaralı, yumşak ve düz olmalıdır, Ayrıca düz satıhlı rahat, temiz ve kuru uzanma ve dinlenme alanı bulunmalıdır. Dinlenme alanında altlık olarak sap-saman veya diğer uygun ürünler kullanılmalıdır.(ottan altlık olarak kullanılan materyal, organik tarımda gübre olarak kullanılmasına izin verilen her türlü mineral ürün ile iyileştirilebilir ) oluşturulan bol miktarda yumuşak kuru yatma yeri bulunmalıdır.

Barınaklar ve kullanılan teçhizat ve kaplar enfeksiyon bulaşmasının önlenmesi ve
hastalık taşıyıcı organizmaların oluşmaması için temizlenmeli ve dezenfekte edilmelidir. Dışkı, idrar ve yenmemiş veya dökülmüş yemler kokunun önlenmesi ve böcek ve kemirgen hayvanların cezbedilmemesi için gerekli sıklıklarda kaldırılmalıdır.

Hayvan Sağlığı
Hayvanlara kuyruk kesme, koyunların kuyruklarına elastik bant yapıştırma, diş
kesme, gaga kesme, kanatları yolma gibi yöntemler uygulanamaz. Ancak, kastre
etme ve boynuz köreltme hayvana zarar vermemek şartı ve uzman bir kişinin
uygulaması ve hayvana acı çektirilmemesine çok dikkat edilmesi koşuluyla
uygulanabilir.
Hastalıklara karşı direncin güçlenmesi ve enfeksiyonların önlenmesi bakımından
her türün gereksinmelerine uygun gerekli tedbirler alınmalıdır.. Tüm önleyici tedbirlere ramen bir hayvanın hastalanması veya yaralanması durumunda, gerekiyorsa uygun bir barınakta izole edilerek, derhal tedavi edilmelidir.

Veteriner Hekim Müdahalesi ile ilgili Konular :

Çiftlik hayvanları yetiştiriciliinde bazı uygulamalar (kastrasyon, boynuzların
kesilmesi veya köreltilmesi, kuyruk kesme, tırnak kesme, gaga kesme)
yapılmaktadır. Bu uygulamalar sırasında gerekli kurallara uyulmaması hayvan
refahı üzerine olumsuz etkisi olmaktadır.
Kastrasyon ( yumurtalık ve testisin çıkarılması): Saldırganlık ve seksüel davranışları azaltmak için yapılır ve çeşitli yöntemler uygulanır. Bir çok ülkede gerek sığırlarda gerekse de koyunlarda kastrasyon işlemi rutin olarak yapılmaktadır. Türkiye’de kastrasyon işlemi sığırlarda ve koyunlarda hemen hemen hiç yapılmamaktadır. Bu durum hayvan refahı açısından olumludur.
Kuyruk kesme: Bazı ülkelerde sığır ve koyun yetiştiriciliğinde kuyruk kesme
işlemi uygulanmaktadır. Ayrıca köpeklerde de genellikle estetik amacıyla
yapılmaktadır. Kuyruk kesme, cerrahi veya lastik halka uygulaması ile yapılır.
Türkiye’de sığır ve koyun yetiştiriciliğinde kuyruk kesme işlemi nadiren (Merinos
yetiştiriciliği hariç) yapılmaktadır. Bu durum hayvan refahı açısından
olumludur.
Boynuzların köreltilmesi: Sığırlarda boynuz gelişiminin engellenmesi, çiftlikte ve
taşıma sırasında idarenin kolaylaştırılması ve hayvanlarda yaralanmanın
engellenmesi amacıyla yapılır. Bu amaçla bir çok yöntem uygulanmaktadır.
Yetiştiricilik uygulamalarında bazen bu işlemin anestezi yapılmadan yerine
getirildiği görülmektedir. Bu da hayvanda ağrı, stres ve korku meydana
getirmektedir. Bu nedenle anestezi altında boynuz köreltme işleminin
gerçekleştirilmesi hayvan refahı açısından gereklidir. Genç yaşta boynuz köreltme
işlemi, daha ileri yaştaki boynuz kesme işlemine göre refah bakımından çok daha
elverişlidir.
Türkiye’de kültür ırkı buzağılarda erken dönemde sıcak dağlama veya kimyasal
maddeler kullanılarak boynuz köreltme yapılmaktadır. Bu işlem sırasında çoğu
zaman lokal anestezi yapılmadığı bilinmektedir.
Dağlama ile numaralama: Bazen numaralama amacıyla sıcak ve soğuk dağlama ile
numaralama işlemi yapılmaktadır. Sıcak dağlama işlemi hayvanlar için oldukça
çok stres oluşturmakta ve refah olumsuz etkilenmektedir. Bu nedenle souk
dağlama tercih edilmelidir.
Türkiye’de bazı sığırcılık işletmeleri soğuk dağlama ile numaralamayı tercih
etmektedirler. Sıcak dağlama yöntemi genellikle kullanılmamaktadır.

Entansif üretimde teknik ve yöntemler sebebi ilesağlık döl verimi ile ilgili önemli sorunlar ortaya çıkar. Süt ineklerinde, verimin artmasına paralel olarak kısırlığın çoğaldığı, bu nedenle de sürüden daha fazla sayıda hayvan ayıklandığı, mastitis ve tırnak hastalıklarının arttığı ve ilk doğumda gebe kalma oranlarının düştüğü bilinmektedir.

Hayvan Nakliyesi ve Kesim Kurallarına ılişkin Konular
Hayvanların nakilleri stressiz ve kısa zamanda gerçekleştirilecek şekilde yapılmalıdır.

Türkiye’de çiftlik hayvanları yetiştiriciliğinde büyük yatırımların yapılması ve yetiştiricilik konusunda bilincin artması, refahın iyileştirilmesine olumlu yönde katkı saladığı da gözlenmektedir. Bu olumlu gelişmenin Avrupa Birliğine üyelik sürecinde daha artması gerekmektedir.