ineklerde ayak rahatsızlıkları

İneklerde Ayak Rahatsızlıkları:

Modern sığırcılık işletmelerinde yüksek verimli ineklerin, ekonomik ömürlerini tamamlamadan elden çıkarılmalarında üreme ve mastitis problemlerinden sonra en çok karşılaşılan problemlerden biriside ineklerde ayak rahatsızlıkları dır.
Ayak rahatsızlıklarının işletmelere verdiği ekonomik kayıplar yeterince anlaşılmış değildir. Bu nedenle de maalesef ahır planlamada ve ilk yatırım aşamasında dikkate alınmaz.

Süt sığırcılığı işletmelerinde topallık nedeniyle oluşan kayıpların büyüklüğü dikkate alınacak olursa yapılacak yatırımın meydana gelecek kayıpları önlemekle ilk yıllardan itibaren işletmeye kar olarak geriye dönecektir.

Süt sığırcılığında ayak, bacak sağlığı, topallık hayvan refahı açısından büyük önem arz etmektedir. Bir sürüde topallık %10 dan daha fazla oranda görülüyorsa sürü sağlık problemi olarak dikkate alınması gerekir. 

Yüksek verimli ineklerle çalışma zorunluluğu:

Serbest duraklı barınaklarla ineklerin en zayıf noktası tırnak sağlığı olup işletme verimliliği için ise en kritik role sahiptir.

İneklerin yürüme hareket şekli, iskelet ve kas doku özellikleri ayakların hassasiyetlerinin temel nedenlerini oluşturmaktadır.
Avrupa’daki tüm ineklerde ayak rahatsızlıkları %20’den fazlasının uygun olmayan koşullar nedeniyle olumsuz çevre koşulları neden olmaktadır. Özellikle yüksek verimli ineklerle çalışma zorunluluğu olan entansif süt sığırı işletmelerinde gübre sıyırıcılarının çalıştığı yürüme yollarına kauçuk kaplamanın hayvan davranışları açısından önemi ortaya çıkmaktadır.

  • Dengesiz ve yetersiz besleme, aşırı besleme,
  • Düzenli tırnak bakımı yapılmaması ve
  • Uygun olmayan zemin özelikleri,

Bu sorunun etkisi ve verdiği kayıpların boyutu daha da artmaktadır.

Yürüme mekaniği

Kayıpların maliyeti

Hayvanların refahı ekonomik açıdan önemli olup yine Avrupa’da yapılan bir çalışmada ineklerde Ayak Rahatsızlıkları nedeniyle kayıpların ekonomik maliyeti ayak başına yaklaşık 350-€ Euro olarak hesaplanmıştır(B.Benz, 2006).

  • Bu kayıplarda sadece tedavi masrafları (veteriner ve tırnak bakımı) değil dolaylı kayıplarda alınmıştır.
  • Dolaylı kayıplar olarak, süt verimindeki azalmalar (360 kg ile 1500 kg/topal inek/ 305 gün),
  • Döl tutmama problemleri ( servis periyodunun ortalama 28 gün uzaması),
  • Tedavi masrafları ve son olarak da
  • İneklerin anormal derecede zayıflamasından kaynaklanan kayıplar olarak sıralanmıştır.

Laktasyon sayısı ve süt verimi arasındaki ilişkiler bilinmektedir bir ineğin sürüde en uzun süre kalması işletme açısından karlılık sağlamaktadır.

Sürüden ayrılma sebeplerinin yüzde oranları

Ahır tasarımının önemi:

Yeni yapılan ahır inşaat projesinde veya hali hazırda var olan barınakların yeniden yapılanmasında temel konu hayvan konforu ile ilgili olan sorunların mümkün olan en iyi şekilde telafi edilmesi olmalıdır. Hayvanlarda tırnak yapısını sağlam tutmak için barınak içi gezinti alanı ile yattıkları yerlerin asgari gereklilikleri karşılaması zorunludur. Buradaki temel konu, inekleri yumuşak, hijyenik ve kaymayan yürüme yolları temin etmektir. Bu durum isteğe bağlı bir şey olmayıp hayvanın rahat hareketi ve gün içinde bu yapması zorunlu hareketlerinde (yeme gitme suya gitme, aşım hareketler vb) kısıtlama olmaması için zorunlu olarak temin edilmesi gereken yapı bileşenleridir. Hayvanın, tırnak sağlığı, rahatlığı, ve diğer çevre bileşenleri yüksek süt üretimi ve uzun yaşam için temel gereksinimlerdir. Entansif üretim koşullarında tutulan hayvanların doğal koşullarından farklı olduğunu ve bunun hayvan refahında bozulmaya neden olduğu ve bir yetiştirme sisteminin bir hayvanın en azından dolaşması, yatıp kalkması, kendini tımar etmesi, uzanması ve bacaklarını uzatması gibi beş temel özgürlüğünü sağlamış olması gerektiğini bildirmektedir.

Sığır ihtiyaçları ve refahı

Sığırlar çok farklı yetiştirme koşulları geçerli olsa bile barınak koşullarının ineğin temizliği, topallık ve meme sağlığı üzerine etkisini incelediği çalışmada ahırdaki zeminin ıslaklığı, altlığın durumu, zemin özellikleri ve ahırı temizleme şekli, sıklığı ve birim alana düşen hayvan sayısı öne çıkmaktadır. Barınakların sağlıklı, rahat ve minimum stres etmeni içermesi gereklidir ve yemleme sonrasında ineklerin %10-15’i ayakta duruyorsa o ahırda ineklerde Ayak Rahatsızlıkları ve sığır refahı açısından problem olduğunu göstermektedir.

İnekler zamanlarının büyük çoğunluğunu yatarak geçirirler. İneklerin bir gündeki toplam yatma süresi minimum 12 saat olmalıdır. Ortalama yatma süresi ise ortalama 60 dk. maksimum da 90 dk periyotlara ayrılmış olması istenmektedir. Bu sürelerde de ruminasyona uygun şekilde yem ve su alımı için rahat gezinti yapmaları sağlanmış olmalıdır. Uygun zemin sağlanmazsa inek yatmaz ve hareket etmek istemez. Yapılan bir çalışmada yürüme mesafesi ile zemin uygunluğu arasında yüksek ilişki olduğu bulunmuş olup rahat zeminlerde daha uzun süre yürüdükleri (Şekil 3) bildirilmektedir (Benz. 2000).

Farklı zemin özelliklerinde ineklerin yürüme mesafeleri karşılaştırılması.

Bir inek neden yatmaz sorusunun cevabı ise basittir, yatacak zeminin ve hareket edeceği zeminin uygun olmamasıdır. Yatma ve gezinti yerinin ineğin doğal yaşam yaşam koşullarına uygun yapılmasındaki amaç, ayaklara düşen yükü azaltmak ve eşit dağıtmaktır. Bir diğer deyişle, tırnaklar üzerindeki baskıyı mümkün olduğunca azaltmak ve hafifletmek olmalı.
İneklerin yatma süreleri 12 saat ve altında ise, problemlere ve hastalıklara ön koşul oluşturulmuş olur. Sıklıkla karşılaşılan tırnak sorunlarına durak alanlarındaki uygun olmayan koşullar ve zorunlu ayakta durma neden olmaktadır. Barınak koşullarında ineklerin tırnaklarındaki baskıyı azaltacak koşulların sağlanması ve yeterli sürelerde yatmasını sağlanmalıdır, bu sayede de tırnakların kuru kalması sağlanabildiği gibi inek gübresi ve idrarından dolayı kimyasal baskıyı ayrıca bakteriyel etkilenmede azaltılmış olur.

Süt sığırı işletmelerinde gübre sıyırıcıları kullanımı ve Yürüme Yollarına Kauçuk Kaplamanın Hayvan Davranışları Açısından Önemi:

Dışkı sıyırıcıları (Gübre sıyırıcıları)

Sığır barınaklarına ineklerin günlük ortalama ürettiği 50 kg – 60 kg arasındaki gübrenin temizlenmesi için geliştirilen gübre sıyırıcılarının görevi bu gübreleri ineklerin bulunduğu ortamdan uzaklaştırmaktır. İşletmenin özelliklerine ve kuruluş esasına göre farklı gübre değerlendire sistemleri bulunmaktadır. İş gücünü azalması yönünden otomatik gübre sıyırıcıları entansif işletmelerde gübrenin tekrar değerlendirilmesi ve taşınması için büyük bir öneme sahiptir. Gübre sıyırıcılarının görevi koridoru temizlemektir. Çalışma mekanizması belli bir alan üzerine belirli aralıklarla ve hızla hareket etmesidir. Önerilen günde en az 8 defa temizlik yapılmalıdır.

Yürüme konforunun önemi:

Serbest duraklı ahırlarda inek yetiştiriciliğinin hızla gelişmesi ve entansif üretimin artmasıyla birlikte yatış konforunun yanında yürüme konforu da önem kazanmıştır. İnekler sağlıklı tırnaklara sahip bir şekilde barınaklarda doğal yürüme davranışlarını gösterebiliyorsa bu yürüme konforunun varlığının göstergesidir. Bunun mümkün olması içinde yaralanmalardan ari ve zemin yüzeyinin kaymaya karşı dayanıklı olduğu durumlarda mümkün olmaktadır. Uzun yıllardır inek çiftliklerinde topallıklar ve ciddi tırnak yaralanmalarını önlemek için gereksinimleri karşılamamakta olduğu uzmanlar tarafından bilinmektedir. İşletmelerin ineklerde Ayak Rahatsızlıkları nedeniyle yıllık kayıpları %10 ile %15’inin tırnak problemlerinden kaynaklanmak tadır. İneklere tercih hakkı verilerek gözlemlenirse, yumuşak alanları tercih ettiği ve bu alanlarda dengeli bir şekilde yürüdüğü tespit edilebilir ve istinasız olarak çayır alanlarındaki gibi yumuşak alanları seçeceklerdir. İneklerin yumuşak alan tercih nedeni sorusuna verilecek bilimsel cevap ise; evrim esnasında ineklerin sert beton zeminlere adapte edemeyişi olarak açıklanabilinir.

Tırnak Hasarları:

Sert zeminler ineklerde özellikle arka eklemleri için problem olmaktadır. Arka tırnaklardaki hasarların %80’i bu sert zeminlerden kaynaklı mekanik ve travmatik yaralanmalardır. İneğin anatomisine bakılacak olursa arka bacak bağlantısı kemiklerin birbirine bağlanması ile oluşmuştur. Bunun yanında ön bacaklar ise kürek kemiğine asılan kuvvetli kaslar yardımı ile vücuda bağlanmıştır. Ön bacaklarda bulunan bu anatomik farklılık sayesinde yürüme sırasında oluşan sarsıntıların emilmesini sağlayan bir mekanizma görevi üstlenmektedir. Tersten bakıldığında ise yumuşak alanlar (çayır, mer’a, toprak zemin vb.) yürüme sırasındaki sarsıntıyı absorbe eder, tırnaklar yumuşak zeminlere kolaylıkla gömülür, böylece tırnağın başından sonuna yük dağılımı dengeli hale gelmesini sağlar. Özellikle de iç ve dış tırnaklar arasındaki dengeyi sağlamış olur. Şayet yük dağılımı hayvanın ağırlığının yarıdan fazlası (%80) yürüme problemleri nedeniyle arka bacaklara biniyorsa aşırı yükleme tırnağın keratin tabakasını uyarır ve arka tırnakların dış çerçevesinde aşırı yüklenme oluşur.

İneklerde kauçuk kaplanmış yürüme yolu ile barınak içerisine kauçuk kaplama

Serbest duraklı ahırlarda yürüme yolları üzerine yumuşak kauçuk kaplama yapılan alanlarda yürütülen çalışmalar da tırnak sağlığındaki gelişmeleri ve ineğin davranışını tamamen değiştirdiğini bildirilmektedir. Bu çalışma sonuçları, hayvanların yumuşak yüzeylerde daha aktif olduğunu göstermektedir. Yumuşak zemin temin edilen hayvanların beton yüzey üzerindekilere göre günlük 1000 metre daha fazla yürüdükleri ve yumuşak yüzeylerde adım uzunlukları ise sert zeminlerden önemli derecede daha fazla olduğu rapor edilmiştir(Benz 2002) . Izgaralı beton zeminlerde kauçuk kaplama ile ve kaplama olmadan yapılan karşılaştırmalı testlerle yürüme davranışlarındaki farklılıklar olduğu, hayvanların kızgınlık esnasında diğer hayvanlar üzerine atlama sırasındaki basınç, surenin ( atlama sürecinin ölçümleri, 5 sn den kısa veya daha uzun) ve atlama sıklığının, farklılıklar gösterdiği denemelerle ispat edilmiştir (Benz 2002). Bir diğer çalışmada ise kızgınlık davranışlarının aktivitelerin ( atlama, gruplaşma, hızlı yürüme, kuyruk yalama vb) yumuşak zemin üzerindeki ineklerde, klasik ızgaralı zemin üzerindeki gruplardan önemli derecede fazla olduğu rapor edilmiştir. Yumuşak zeminlerde inekler sert zeminlere göre kayarak yaralanma riski ve sert zeminlerden kaynaklanan diğer riskler daha azdır. Yumuşak zemin üzerindeki verimliliğin korunması deneme sonuçlarındaki farklılıklardan da anlaşılabilinir. Sonuç olarak zemin kalitesi davranış konforunun yoğunluğundan hesaplanabilinir.

Tırnak sağlığında iyileşme

Tırnak keratin tabakasının mikroskobik analizinde ise birkaç ay içinde keratin tabaka kalitesinin önemli ölçüde değişim gösterdiği raporlar arasındadır. Tırnak yumuşak kauçuk zemin üzerinde taşıma yüzeyi doğal toprak zemin gibidir. Bu alanlardaki tırnak formu fizyolojik olarak tırnağa olan basıncı doğru bir biçimde olmasını sağlar. Taşıma yüzeyi baskının çoğunu taşır ve ayak tabanı zemine battığı zaman baskının emilimini destekler, zemine batma olmadığı zaman ise bu süreç boyunca aşırı yükleme olur. Yürüme yolları için özel geliştirilen kauçuk altlıklarda özellikle yürüme yolları için planlamış ve alt taraftaki çivi profiller (Şekil 6) sayesinde yumuşaklığı geliştirilmiştir. Hayvanların ağırlıklarıyla tırnaklarının kauçuğun içine doğru birkaç mm gömülmesi yumuşaklık sayesinde sağlanmış ve tırnakların altlıklara batması ile inekleri kaymaya karşı korunmasını sağlamıştır.

Yürüme yolları için planlamış kauçuk altlıkların alt taraftaki çivi profiller

Izgaralı zeminler için ise altlıklar imalatçılar tarafından istenilen her türdeki geometriye uygun hale getirilmiştir. Altlıkların bağlantıları özel geliştirilmiş bağlantı çivileri ile yapılmaktadır. Izgaralı zeminlerin ilave temizliğini sağlamak için bağlantı çok fazla yapılmamakla birlikte ve bu bağlantılar altlıkların yüzeyinden yapılır. Ancak yürüme yüzeyinin ölçümleri, çiftliklerdeki pratikle gözlemlenir ve gösterilir ki inekler geliştirilmiş yürüme konforu ile oldukça aktif haldedir ve pisliklerin ızgaralardan dökülmesi daha çoktur. Asfalt yürüme alanları için profesyonel çözüm tek parça altlıklar kullanımıdır. Bunlar geçitlere serilir, bağlantısız ve zorluk olmadan monte edilir. Beton yüzeylerin yeniden inşaası ile pürüzsüz yapmak veya diğer yapılar ki tırnak hasarları bu yüzden mümkündür.

Kaynaklar

Anonim, 2006. DLG 2004 2006 sisnumtest test reports,,Germany (www.dlg-test.de)
Benz, B., 2006. Good claw health in cow housing. Gummiwerk KRAIBURG Elastik GmbH D-84529 Tittmoning
Barbara Benz 2002b. Elastic covers for concrete slateted floors in cubicle house Germany. Gummiwerk KRAIBURG Elastik GmbH D-84529 Tittmoning

ineklerde Ayak Rahatsızlıkları

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Google fotoğrafı

Google hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Connecting to %s